Ozgur's Blog

Random ramblings of personal nature

Gartner 2020 İçin En Önemli Stratejik Teknoloji Trendleri


Hiperotomasyon, blockchain, YZ güvenliği, dağıtık bulut ve otonom araçlar bu senenin stratejik teknoloji trendlerinde dalgalanmayı sürdürmekte ve yeni fırsatlar yaratmakta.

İnsan geliştirimi fütüristik siborg hayallerinini beraberinde getirse de insanlar kendi bedenlerini yüzyıllardan beri geliştirmekteler. Gözlükler, duyma araçları ve protezler ile başlayan süreç koklear implantlara ve giyilebilir teknolojilere evrildi. Hatta lazer ile yapılan göz ameliyatları bile yaygın hale geldi.

Ama ya bilimadamları beynimizi geliştirerek hafızamızı arttırabilse veya bir çip ile sinirsel örüntüleri çözebilse? Ya da dış iskeletler çalışanlar için standart hale gelip onları normal bir insanın kaldıramayacağı yükleri kaldırabilir hale getirse? Veya doktorlar algılayıcılar ile ilaçların vücutta nasıl hareket ettiğini izleyebilse?

Teknoloji bir insan kabiliyetinin yerine geçen ekler yerine süperinsan kabiliyetleri sağlayabilecek geliştirmeler yapabilmenin eşiğinde.

Bu değişikliklerin dünyayı ve iş dünyasını nasıl etkileyeceği sorusu insan geliştirmesini Gartner'in önümüzdeki beş 10 yıl içerisinde dalgalanmayı ve fırsatları sürdürecek olan en önemli 10 stratejik teknoloji trendlerinden birisi haline getirdi.

Bu trendler "insan merkezli akıllı alanlar" fikri etrafında inşa edildi. Bu kavram ile bu teknolojilerin insanları (müşteriler, çalışanlar vb.) ve yaşadıkları yerleri (ev, iş araba vb.) nasıl değiştireceğini düşünmek demek.

Orlando Florida'da yapılan Gartner 2019 IT Sempozyumuda söz alan Gartner Araştırma Firmasının başkan yardımcısı Brian Burke "Bu trendler insanlar ve kullandıkları alanlar üzerinde önemli bir etkiye sahip olacaklar" diyor. "Firmalar bir teknoloji yığını üretip olası uygulamalarını araştırmak yerine iş ve insan bağlamını düşünseler daha iyi olur" diye ekliyor.

Bu trendler kendi başlarına varolur halde değiller; IT liderleri bu trendlerin hangi kombinasyonlarının en fazla yenilik ve stratejiyi yürüteceğine karar vermeliler.

Mesela Makina Öğrenmesi biçimindeki Yapay zeka, hiperotomasyon ve kenar bilişim ile kombine edilerek birbirleriyle yüksek derecede entegre akıllı binalar ve şehir alanları üretmekte kullanılabilir. Bu teknoloji kombinasyonları da teknolojinin daha demokratik hale gelmesini sağlayabilir.

Liste

1. Trend: Hiperotomasyon

Otomasyon teknolojiyi kullanarak bir zamanlar insana ihtiyaç duyan görevleri otomatize etmek demektir.

Hiperotomasyon ise içinde yapay zeka ve makina öğrenmesi gibi öğelerin de olduğu gelişmiş teknolojileri kullanarak süreçleri giderek otomatikleştirme ve insanları geliştirmekle uğraşır. Hiperotomasyon otomatize edilebilecek bir dizi aracın yanısıra otomasyonun ölçeğini de arttırmayı ifade eder (Bu kavramla ifade edilen, keşif, analiz, tasarım, ölçüm, gözlem ve tekrar değerlendirme adımlarıdır)

"Hiperotomasyon çoğunlukla kurumun dijital ikizinin yaratılması ile sonuçlanır"

Tek bir aracın insanların yerine geçemeyeceği gözönüne alındığında günümüz hiperotomasyonunun içinde robot süreç otomasyonu, akıllı iş idare yazılımları ve yapay zekanın da bulunduğu ve son hedef olarak yapay zekanın artan biçimde karar vermesini öngören bir dizi aracın kombinasyonunu içerir.

Her ne kadar ana hedefi olmasa da, hiperotomasyon çoğunlukla kurumun dijital ikizinin yaratılması ile sonuçlanır, bu sayede kurumlar kendi süreçlerinin ve anahtar performans işaretçilerinin görsel olarak nasıl işlev gördüğünü görebilir. Dolayısıyla kurum hakkında gerçek-zamanlı, sürekli bilgi veren ve önemli iş fırsatlarını güderen dijital ikiz hiperotomasyon sürecinin içkin bir parçası haline gelir,

2. Trend: Çokludeneyim

Çokludeneyim teknoloji-bilgili insanları, insan-bilgili teknoloji ile yer değiştirir. Bu trend içinde bilgisayarın geleneksel olarak anlaşılan hali olan tek etkileşimli bir noktadan, bilgisayarların giyilebilir araçlar ve gelişmiş bilgisayar algılayıcıları ile çokalgılı ve çokdokunmalı arabirimler haline gelmesi vardır.

Mesela Domino's Pizza otonom araçlar, bir pizza izleyici ve akıllı hoparlör iletişimleri uygulama bazlı siparişin ötesine geçen bir deneyim yaratmıştır.

İlerleyen zamanla bu trend çevresel deneyim olarak adlandırılan bir hale gelecek olsa da an itibariyle çokludeneyim geliştirilmiş gerçeklik, sanal ve karma gerçeklik, çok kanallı insan-makina arabirimleri ve hissetme teknolojierini de kullanan insanı içine alan deneyimlere odaklanmaktadır. Bu teknolojilerin kombinasyonu basit bir AR ekranı veya tamamen sanal gerçekli deneyimi için kullanılabilir.

3. Trend: Demokratikleşme

Teknolojinin demokratikleşmesi insanlara teknik veya iş uzmanlığına yoğun (ve masraflı) eğitim olmadan kolay erişim imkanı sağlamak demektir. Dört ana alana odaklanır - uygulama geliştirimi, veri ve analitik, tasarım ve bilgi - ve sıklıkla "vatandaş erişimi" olarak adlandırılır ki bu da amatör veri bilimcileri, programcıları ve benzeri mesleklerin yükselmesine neden olmuştur.

Mesela demokratikleşme ile geliştiriciler veri bilimci becerilerine sahip olmadan veri modelleri üretebilir hale gelebilir. Yapay-zeka güdümlü geliştirme süreçlerini ile kod ve testleri yazarken kullanacaklar denilebilir.

4. Trend: İnsan Geliştirimi

İnsan geliştirimi teknoloji ile bir kişinin bilişsel ve fiziksel deneyimlerini güçlendirmek demektir.

Fiziksel geliştirim varolan fiziksel kapasiteyi bir teknolojiyi gerek vücut içinde gerekse dışında kullanılan implantlar ve giyilebilir aletler ile değiştirir. Mesela otomobil veya maden endüstrileri giyilebilir araçlar kullanarak işçi güvenliğini arttırır. Satış ve seyahat gibi diğer endüstrilerde ise giyilebilir araçlar çalışan üretkenliğini arttırmakta kullanılır.

Fiziksel geliştirim dört ana kategoride incelenir: Duyu geliştirimi (Duyma, görme, algılama), uzantı ve biyolojik işlev geliştirimi (dış iskeletler, protezler), beyin geliştirimi (sara krizini engelleyen implantlar) ve genetik geliştirim (somatik gen ve hücre terapisi)

"Yapay Zeka ve Makina Öğrenmesi artan bir şekilde karar verme süreçlerinde insanların yerine geçmektedir"

Bilişsel geliştirim bilgi ve uygulamaları kullanarak bir insanın düşünme yeteneğini arttırma ve daha iyi kararlar vermesini sağlama hedefi güder. Bunu da, mesela, daha iyi biçimde yeni şeyler öğrenme ve yeni deneyimler kazanma ile yapar. Bilişsel geliştirim aynı zamanda beyin geliştirimi kategorisinde ele alınan bazı teknolojileri de kapsa zira onlar bilişsel karar vermeyi etkileyen fiziksel implantları da içermektedir.

İnsan geliştirimi beraberinde bir dizi kültürel ve etik sonuçları da getirir. Mesela CRISPR teknolojileri ile genleri geliştirmenin ciddi etik sonuçları vardır.

5. Trend: Transparanlık ve İzlenebilirlik

Teknolojinin evrimi bir güven krizi yaratmaktadır. Tüketiciler kendi verilerinin nasıl toplanıp kullanıldığı konusunda bilinçlendikçe kurumlar da veri toplama ve tutma konusunda artan sorumluluklarının farkına varmaktadır.

Ek olarak yapay zeka ve makina öğrenmesi artan bir şekilde karar verme süreçlerinde insanların yerine geçmektedir ve bu da güven krizini evirmekte ve açıklanabilir YZ ve YZ yönetimi fikirlerine ihtiyaç doğurmaktadır.

Bu trend güvenin altı öğesine odaklanır: Etik, dürüstlük, açıklık, hesap verilebilirlik, yeterlilik ve tutarlılık.

Dünya üzerinde AB'nin Genel Data Koruma Kanunu gibi kanunlar çıkmakta ve kurumlar için kuralları koyarken bu konudaki evrimi de güdülemektedir.

6. Trend: Güçlendirilmiş Kenar

Kenar bilişim bilgi işlenmesi ve içerik toplanması ve dağıtımının bilgi kaynaklarına yakın olarak yerleştirildiği ve bu sayede trafiği yerel ve dağıtık olarak tutarak gecikmeyi azaltmayı hedefleyen bir topolojidir. Bu Araçların Interneti teknolojilerinin hepsini kapsar. Güçlendirilmiş kenar ise bu araçların sayılarının artarak akıllı alanların temelini nasıl attığına bakar ve anahtar uygulama ve hizmetleri bunları kullanan kişi ve araçlara yaklaştırır.

2023 itibariyle konvansiyonel IT hizmetlerinde kullanılan akıllı cihazların 20 katının ağın kenarında konumlanacağı öngörülmektedir.

7. Trend: Dağıtık Bulut

Dağıtık Bulut kamuya açık bulut hizmetlerinin bulut sağlayıcısının fiziksel veri merkezlerinin dışarısına kendi kontrolünde olacak şekilde dağıtılmasını ifade eder. Dağıtık bulut içerisinde, bulut sağlayıcısı, bulut hizmeti mimarisi, teslim, hizmetler, yönetim ve güncellemelerden sorumludur. Merkezi kamuya açık buluttan dağıtık buluta evrim yeni bir bulut bilişim çağını da beraberinde getirmektedir.

Dağıtık bulut veri merkezlerinin herhangi bir yerde olabilmesini sağlar. Bu gecikme gibi teknik sorunların yanısıra veri özgürlüğü gibi yasal sorunları da çözer. Aynı zamanda kamuya açık bulut hizmetlerinin sağladığı faydaları özel, yerel bulutların sağladığı faydalarla beraber verir.

8. Trend: Otonom Araçlar

İçinde dronların, robotların ve diğer araçların bulunduğu otonom araçlar yapay zeka ile genelde insanların yaptığı işleri yapar. Bu teknoloji yarı otonomdan tamamen otonoma kadar giden bir dizi zeka skalasında ve kara, hava ve denizin bulunduğu bir dizi ortamda işlev görür.

An itibariyle otonom araçlar maden veya depo gibi kontrollü ortamlarda varolsa da ilerleyen zamanla kamusal alanlarda da hizmet verecektir. Otonom araçlar tekil araçlardan 2018 Kış Olimpiyatlarında da kullanılmış olan drone sürülerinde kullanılan ortaklaşa araçlar haline gelecektir.

Ancak otonom araçların insan beyninin yerine geçemezler ve dar odaklı tanımlanmış ve iyi tanımlanmış bir amaç verildiğinde en etkin biçimde çalışırlar.

9. Trend: Pratik Blockchain

Blockchain kriptografik biçimde imzalanmış, geri döndürülemez işlem kayıtlarının kronolojik şekilde listelendiği sürekli gelişen ve ağdaki tüm katılımcılar tarafından paylaşılan dağıtık bir hesap kütüğüdür.

Blockchain aynı zamanda kişilerin kaynakları kökenine takip etmesini sağlar, bu geleneksel kaynaklar için faydalı olsa da aynı zamanda mesela yiyecek yüzünden kaynaklanan hastalıkları kaynağına takip etmek gibi yan faydaları da içerir. Bu teknoloji ile iki ya da daha fazla katılımcı dijital bir ortamda güven içinde etkileşir ve değer paylaşımını merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan yapabilirler.

Bütüncül bir blockchain modeli beş öğeyi içerir: Paylaşılan ve dağıtık hesap kütüğü, değiştirilemez ve izlenebilir hesap kütüğü, şifreleme, jetonlama ve dağıtık kamusal konsensus mekanizması. Ancak blockchain içinde kötü ölçeklenebilirlik ve diğer araçlarla beraber çalışamama gibi bir dizi teknik konu yüzünden kurumsal alanda kullanılmak için henüz yeterince olgun değildir.

"Deneysel ve küçük ölçekli projelerde kullanılmaya başlayan blockchain 2023 gibi tamamen ölçeklenebilir hale gelecektir."

Kurumsal ortamdaki blockchainler pratik bir yöntem izleyerek bütüncül bir blockchain ortamının çeşitli öğelerini kullanırlar. Bunun içerisinde hesap kütüğünün bireysel uygulama ve kişilerden bağımsız halde olması ve kütüğün dağıtık bir ağda kopyalanarak önemli olayların yönetimsel kaydının tutulması bulunur. İzni olan herkes aynı bilgiyi görür ve entegrasyon paylaşılan tek bir paylaşımlı blockchain ile basitleştirilir. Konsensus ise daha geleneksel özel modeller ile sağlanır.

Gelecekte, gerçek blockchain veya "bütüncül blockchain", beraberinde yapay zeka ve Araçların Interneti teknolojilerin blockchain ile beraber uygulanması ile, endüstrileri ve ilerleyen zamanla ekonomiyi dönüştürme imkanına sahip olacaktır. Bu değişim, katılımcı tiplerine, paradan emlağa kadar bir dizi kaynağı alıp verme imkanına sahip olan makinaları da ekleyecektir. Mesela bir araba sigorta şirketi ile algılayıcılarından gelen veriyi kullanarak uygun sigorta primini alabilecektir.

Deneysel ve küçük ölçekli projelerde kullanılmaya başlayan blockchain 2023 gibi tamamen ölçeklenebilir hale gelecektir.

10. Trend: Yapay Zeka Güvenliği

Hiperotomasyon ve otonom araçlar gibi gelişen teknolojiler iş dünyasında dönüşüm imkanları sunmaktadır. Bununla beraber, yeni saldırı noktaları açarak daha önce olmayan güvenlik zaafiyetleri de yaratmaktadırlar. Güvenlik takımları bu sıkıntılara yanıt verip yapay zekanın güvenlik alanını nasıl etkileyeceğinin farkında olmalıdır.

Yapay zeka güvenliğinin üç anahtar perspektifi vardır:

  1. Yapay zekalı sistemlerin korunması: Yapay zeka eğitim verisinin, eğitim süreçerinin ve makina öğrenme modellerinin korunması
  2. Yapay zekayı kullanarak güvenlik savunmasının arttırılması: Makina öğrenmesini kullanarak saldırı örüntülerini anlamak, saldırıları ortaya çıkartmak ve siber güvenlik süreçlerinin bazı kısımlarının otomatik hale getirilmesi
  3. Yapay zekanın saldırganlar tarafından kötüye kullanılmasını bekleme: Saldırıları tespit etme ve onlara karşı koyma.

Link: https://www.gartner.com/smarterwithgartner/gartner-top-10-strategic-technology-trends-for-2020/